Aeneid, Book I

Arma virumque can, Trojae qu prmus ab rs taliam ft profugus Lvniaque vnit ltoramultum ille et terrs jacttus et alt v superum, saevae memorem Jnnis ob ram, 5 multa quoque et bell passus, dum conderet urbem nferretque des Latigenus unde Latnum Albnque patrs atque altae moenia Rmae.

Msa, mih causs memor, qu nmine laes quidve dolns rgna deum tot volvere css 10 nsignem piette virum, tot adre labrs impulerit. Tantaene anims caelestibus rae?

Urbs antqua fuit (Tyri tenure coln) Karthg, taliam contr Tibernaque long stia, dves opum studisque asperrima bell; 15 quam Jn fertur terrs magis omnibus nam posthabit coluisse Sam: hc illius arma, hc currus fuit; hoc rgnum dea gentibus esse, s qu fta sinant, jam tum tenditque fovetque. Prgeniem sed enim Trojn sanguine dc 20 audierat Tyris lim quae verteret arcs; hinc populum lt rgem bellque superbum ventrum excidi Libyae: sc volvere Parcs. Id metuns veterisque memor Sturnia bell, prma quod ad Trojam pr crs gesserat Args 25 (necdum etiam causae rrum saevque dolrs exciderant anim; manet alt mente repostum jdicium Paridis sprtaeque injria formae et genus invsum et rapt Ganymdis honrs)— hs accnsa super jactts aequore tt 30 Tras, reliquis Danaum atque immtis Achill, arcbat long Lati, multsque per anns errabant act fts maria omnia circum. Tantae mlis erat Rmnam condere gentem.

Vix cnspect Siculae tellris in altum 35 vla dabant laet et spms salis aere rubant, cum Jn aeternum servns sub pectore vulnus haec scum: “Mne incept dsistere victam nec posse tali Teucrrum vertere rgem? Quippe vetor fts. Pallasne exrere classem 40 Argvum atque ipss potuit summergere pont nius ob noxam et furis Ajcis Ole? Ipsa Jovis rapidum jaculta nbibus ignem disjcitque rats vertitque aequora vents, illum exsprantem trnsfx pectore flamms 45 turbine corripuit scopulque nfxit act; ast ego, quae dvum incd rgna Jovisque et soror et conjnx, n cum gente tot anns bella ger. Et quisquam nmen Jnnis adrat praetere aut supplex rs impnet honrem?

50 Tlia flammt secum dea corde voltns nimbrum in patriam, loca fta furentibus Austrs, Aeoliam venit. Hc vast rx Aeolus antr luctants vents tempesttesque sonrs imperi premit ac vincls et carcere frnat. 55 Ill indignants magn cum murmure montis circum claustra fremunt; cels sedet Aeolus arce scptra tenns mollitque anims et temperat rs; n faciat, maria ac terrs caelumque profundum quippe ferant rapid scum verrantque per aurs. 60 Sed pater omnipotns spluncs abdidit trs hoc metuns mlemque et monts nsuper alts imposuit, rgemque dedit qu foedere cert et premere et laxs scret dare iussus habns. Ad quem tum Jn supplex hs vcibus sa est:

65 “Aeole namque tib dvum pater atque hominum rx et mulcre dedit flcts et tollere vent, gns inimca mih Tyrrhnum nvigat aequor lium in taliam portns victsque pents: incute vim vents submerssque obrue pupps, 70 aut age dverss et disjice corpora pont. Sunt mihi bis septem praestant corpore nymphae, qurum quae form pulcherrima Diopa, cnbi jungam stabil propriamque dicb, omns ut tcum merits pr tlibus anns 75 exigat et pulchr faciat t prle parentem.”

Aeolus haec contr: “Tuus, rgna, quid opts explrre labor; mihi jussa capessere fs est. T mihi quodcumque hoc rgn, t scptra Jovemque concilis, t ds epuls accumbere dvum 80 nimbrumque facis tempesttumque potentem.”

Haec ubi dicta, cavum convers cuspide montem impulit in latus; ac vent velut agmine fact, qu data porta, ruunt et terrs turbine perflant. Incubure mar ttumque sdibus ms 85 n Eurusque Notusque ruunt crberque procells fricus, et vasts volvunt ad ltora flcts: nsequitur clmorque virum strdorque rudentum. ripiunt subit nbs caelumque diemque Teucrrum ex oculs; pont nox incubat tra. 90 Intonure pol et crbris micat ignibus aethr praesentemque virs intentant omnia mortem. Extempl Aenae solvuntur frgore membra; ingemit et duplics tendns ad sdera palms tlia vce refert: “ terque quaterque bet, 95 qus ante ra patrum Trojae sub moenibus alts contigit oppetere! Danaum fortissime gentis Tdd! mne liacs occumbere camps nn potuisse tuque animam hanc effundere dextr, saevus ubi Aeacidae tl iacet Hector, ubi ingns 100 Sarpdn, ubi tot Simos correpta sub unds scta virum galesque et fortia corpora volvit!”

Tlia jactant strdns Aquilne procella vlum adversa ferit, flctsque ad sdera tollit. Franguntur rm, tum prra vertit et unds 105 dat latus, nsequitur cumul praeruptus aquae mns. H summ in flct pendent; hs unda dehscns terram inter flcts aperit, furit aestus harns. Trs Notus abrepts in saxa latentia torquet (saxa vocant tal medisquae in flctibus rs, 110 dorsum immne mar summ), trs Eurus ab alt in brevia et syrts urget, miserbile vs, inlditque vads atque aggere cingit harnae. nam, quae Lycis fidumque vehbat Orontn, ipsius ante oculs ingns vertice pontus 115 in puppim ferit: excutitur prnusque magister volvitur in caput; ast illam ter flctus ibdem torquet agns circum et rapidus vorat aequore vertex. Apprent rr nants in gurgite vast, arma virum tabulaeque et Tria gaza per unds. 120 Jam validam lione navem, jam fortis Achtae, et qu vectus Abs, et qu grandaevus Alts, vcit hiems; laxs laterum compgibus omns accipiunt inimcum imbrem rmsque fatscunt.

Intere magn miscr murmure pontum 125 missamque hiemem snsit Neptnus et ms stgna refsa vads, graviter commtus; et alt prspicins summ placidum caput extulit und. Disjctam Aenae tt videt aequore classem, flctibus oppresss Tras caelque runa. 130 Nec lature dol frtrem Jnnis et rae. Eurum ad s Zephyrumque vocat, dehinc tlia ftur:

Tantane vs generis tenuit fdcia vestr? Jam caelum terramque me sine nmine, vent, miscre et tants audtis tollere mls? 135 Qus ego—! sed mts praestat compnere flcts. Post mihi nn simil poen commissa lutis. Mtrte fugam rgque haec dcite vestr: nn ill imperium pelag saevumque tridentem, sed mih sorte datum. Tenet ille immnia saxa, 140 vestrs, Eure, doms; ill s jactet in aul Aeolus et claus ventrum carcere rgnet.”

Sc ait, et dict citius tumida aequora plcat collctsque fugat nbs slemque redcit. Cmotho simul et Trtn adnixus act 145 dtrdunt nvs scopul; levat ipse trident et vasts aperit syrts et temperat aequor atque rots summs levibus perlbitur unds. Ac velut magn in popul cum saepe corta est sditi saevitque anims ignbile vulgus; 150 jamque facs et saxa volant, furor arma ministrat; tum, piette gravem ac merits s forte virum quem cnspexre, silent arrctsque auribus astant; ille regit dicts anims et pectora mulcet: sc cnctus pelag cecidit fragor, aequora postquam 155 prspicins genitor caelque invectus apert flectit equs currque volns dat lra secund.

Dfess Aeneadae quae proxima ltora curs contendunt petere, et Libyae vertuntur ad rs. Est in scess long locus: nsula portum 160 efficit objct laterum, quibus omnis ab alt frangitur inque sins scindit ss unda reducts. Hinc atque hinc vastae rps geminque minantur in caelum scopul, qurum sub vertice lt aequora tta silent; tum silvs scaena coruscs 165 dsuper, horrentque trum nemus imminet umbr; fronte sub advers scopuls pendentibus antrum, intus aquae dulcs vvque sedlia sax, Nymphrum domus. Hc fesss nn vincula nvs lla tenent, unc nn alligat ancora mors. 170 Hc septem Aens collcts nvibus omn ex numer subit, ac magn tellris amre gress optt potiuntur Tres harn et sale tbents arts in ltore pnunt. Ac prmum silic scintillam excdit Achts 175 succpitque ignem folis atque rida circum ntrmenta dedit rapuitque in fmite flammam. Tum Cererem corruptam unds Cereliaque arma expediunt fess rrum, frgsque recepts et torrre parant flamms et frangere sax.

180 Aens scopulum intere cnscendit, et omnem prspectum lt pelag petit, Anthea s quem jacttum vent videat Phrygisque birmis aut Capyn aut celss in puppibus arma Cac. Nvem in cnspect nllam, trs ltore cervs 185 prspicit errants; hs tta armenta sequuntur terg et longum per valls pascitur agmen. Cnstitit hc arcumque man celersque sagitts corripuit fdus quae tla gerbat Achtes, ductrsque ipss prmum capita alta ferents 190 cornibus arbores sternit, tum vulgus et omnem miscet agns tls nemora inter frondea turbam; nec prius absistit quam septem ingentia victor corpora fundat hum et numerum cum nvibus aequet. Hinc portum petit et socis parttur in omns. 195 Vna bonus quae deinde cads onerrat Acests ltore Trnacri dederatque abeuntibus hrs dvidit, et dicts maerentia pectora mulcet:

soci (neque enim ignr sumus ante malrum), pass graviora, dabit deus hs quoque fnem. 200 Vs et Scyllaeam rabiem penitusque sonants accestis scopuls, vs et Cyclpia saxa expert: revocte anims maestumque timrem mittite; forsan et haec lim meminisse juvbit. Per varis css, per tot discrmina rrum 205 tendimus in Latium, sds ubi fta quits ostendunt; illc fs rgna resurgere Trojae. Durte, et vsmet rbus servte secunds.”

Tlia voce refert crsque ingentibus aeger spem vult simulat, premit altum corde dolrem. 210 Ill s praedae accingunt dapibusque futrs: tergora dripiunt costs et vscera ndant; pars in frusta secant veribusque trementia fgunt, ltore ana locant ali flammsque ministrant. Tum vct revocant vrs, fsque per herbam 215 implentur veteris Bacch pinguisque fernae. Postquam exmpta fams epuls mnsaeque remtae, misss long socis sermne requrunt, spemque metumque inter dubi, seu vvere crdant sve extrema pat nec jam exaudre vocts. 220 Praecipu pius Aens nunc cris Oronti, nunc Amyc csum gemit et crdlia scum fta Lyc fortemque Gyn fortemque Cloanthum.

Et jam fnis erat, cum Juppiter aethere summ despicins mare vlivolum terrsque iacents 225 ltoraque et lts populs, sc vertice cael cnstitit et Libyae dfxit lmina rgns. Atque illum tls jactantem pectore crs trstior et lacrims oculs suffsa nitents adloquitur Venus: “ qu rs hominumque deumque 230 aeterns rgis imperis et fulmine terrs, quid meus Aens in t committere tantum, quid Tres poture, quibus tot fnera passs cnctus ob taliam terrrum clauditur orbis? Cert hinc Rmns lim volventibus anns, 235 hinc fore ductrs, revoct sanguine Teucr, qu mare, qu terrs omns dicine tenrent, pollicitus. Quae t, genitor, sententia vertit? Hc equidem occsum Trojae trstsque runs slbar fts contrria fta rependns; 240 nunc eadem fortna virs tot csibus cts nsequitur. Quem ds fnem, rx magne, labrum? Antnor potuit medis elapsus Achvs Illyrics penetrre sins atque intima ttus rgna Liburnrum et fontem superre Timv, 245 unde per ra novem vast cum murmure montis it mare prruptum et pelag premit arva sonant. Hc tamen ille urbem Patav sdsque locvit Teucrrum et gent nomen dedit armaque fxit Tria, nunc placid compostus pce quiscit: 250 ns, tua prgenis, cael quibus adnuis arcem, nvibus (nfandum!) misss nus ob ram prdimur atque tals long disjungimur rs. Hic piettis hons? Sc ns in scptra repnis?”

Oll subrdns hominum sator atque derum 255 vult, qu caelum tempesttsque sernat, scula lbvit ntae, dehinc tlia ftur: “Parce met, Cythera, manent immta turum fta tibi; cerns urbem et prmissa Lvn moenia, sublmemque fers ad sdera cael 260 magnanimum Aenan; neque me sententia vertit. Hic tibi (fabor enim, quand haec t cra remordet, longius et volvns ftrum arcna movb) bellum ingns geret tali populsque fercs contundet mrsque virs et moenia pnet, 265 tertia dum Lati rgnantem vderit aests ternaque trnsierint Rutuls hberna subcts. At puer Ascanius, cui nunc cognmen Iul additur (lus erat, dum rs stetit lia rgn), trgint magns volvends mnsibus orbs 270 imperi explbit, rgnumque ab sde Lvn trnsferet, et Longam mult v mniet Albam. Hc jam ter centum tts rgnbitur anns gente sub Hectore, dnec rgna sacerds Mrte gravis geminam part dabit lia prlem. 275 Inde lupae fulv ntrcis tegmine laetus Rmulus excipiet gentem et Mvortia condet moenia Rmnsque su d nmine dcet. Hs ego nec mts rrum nec tempora pn: imperium sine fne ded. Qun aspera Jn, 280 quae mare nunc terrsque met caelumque fatgat, cnsilia in melius referet, mcumque fovbit Rmns, rrum domins gentemque togtam. Sc placitum. Veniet lstris lbentibus aets cum domus Assarac Phtham clrsque Mycns 285 serviti premet ac victs dominbitur Args. Nsctur pulchr Trojnus orgine Caesar, imperium cean, fmam qu terminet astrs, Jlius, magn dmissum nomen Il. Hunc t lim cael spolis Orientis onustum 290 accipis scra; vocbitur hic quoque vts. Aspera tum posits mtscent saecula bells: cna Fids et Vesta, Rem cum frtre Quirnus jra dabunt; drae ferr et compgibus arts claudentur Bell portae; Furor impius intus 295 saeva sedns super arma et centum vnctus ans post tergum nds fremet horridus re cruent.

Haec ait et Maj genitum dmittit ab alt, ut terrae utque novae pateant Karthginis arcs hospiti Teucrs, n ft nescia Dd 300 fnibus arcret. Volat ille per era magnum rmigi lrum ac Libyae citus astitit rs. Et jam iussa facit, pnuntque fercia Poen corda volente de; in prms rgna quitum accipit in Teucrs animum mentemque benignam.

305 At pius Aens per noctem plrima volvns, ut prmum lx alma data est, exre locsque explrre novs, qus vent accesserit rs, qu teneant (nam inculta videt), hominsne feraene, quaerere cnstituit socisque excta referre. 310 Classem in convex nemrum sub rpe cavt arboribus clausam circum atque horrentibus umbrs occulit; ipse n graditur comittus Acht bna man lt crispns hastlia ferr. Cui mter medi ss tulit obvia silv 315 virginis s habitumque gerns et virginis arma Spartnae, vel qulis equs Thrissa fatgat Harpalyc volucremque fug praevertitur Hebrum. Namque umers d mre habilem suspenderat arcum vntrx dederatque comam diffundere vents, 320 nda gen ndque sins collcta fluents. Ac priorHeus”, inquit, “juvens, mnstrte, merum vdistis s quam hc errantem forte sorrum succnctam pharetr et maculsae tegmine lyncis, aut spmantis apr cursum clmre prementem.”

325 Sc Venus; et Veneris contr sc flius orsus: “Nulla turum audta mih neque vsa sorrum, quam t memorem, virg? Namque haud tibi vultus mortlis, nec vx hominem sonat; , dea cert (an Phoeb soror? An nymphrum sanguinis na?), 330 ss flix nostrumque levs, quaecumque, labrem et qu sub cael tandem, quibus orbis in rs jactmur doces: ignr hominumque locrumque errmus vent hc vasts et flctibus ct: multa tibi ante rs nostr cadet hostia dextr.”

335 Tum Venus: “Haud equidem tl me dignor honre; virginibus Tyris ms est gestre pharetram purpureque alte surs vincre coturn. Pnica rgna vids, Tyris et Agnoris urbem; sed fns Libyc, genus intractbile bell. 340 Imperium Dd Tyri regit urbe profecta, germnum fugins. Longa est injria, longae ambgs; sed summa sequar fastgia rrum. Huic conjnx Schaeus erat, dtissimus agr Phoencum, et magn miserae dlctus amre, 345 cui pater intctam dederat prmsque jugrat minibus. Sed rgna Tyr germnus habbat Pygmalin, scelere ante alis immnior omns. Qus inter medius vnit furor. Ille Sychaeum impius ante rs atque aur caecus amre 350 clam ferr incautum superat, scrus amrum germnae; factumque di celvit et aegram multa malus simulns vn sp lsit amantem. Ipsa sed in somns inhumt vnit img conjugis ra mods attollns pallida mrs; 355 crdls rs trjctaque pectora ferr ndvit, caecumque doms scelus omne retxit. Tum celerre fugam patrique excdere sudet auxiliumque viae veters tellre recldit thsaurs, igntum argent pondus et aur. 360 Hs commta fugam Dd socisque parbat. Conveniunt quibus aut odium crdle tyrann aut metus cer erat; nvs, quae forte partae, corripiunt onerantque aur. Portantur avr Pygmalinis ops pelag; dux fmina fact. 365 Dvnre locs ubi nunc ingentia cerns moenia surgentemque novae Karthginis arcem, merctque solum, fact d nmine Byrsam, taurn quantum possent circumdare terg. Sed vs qu tandem? Quibus aut vnistis ab rs? 370 quve tentis iter?” ; Quaerent tlibus ille susprns mque trahns pectore vcem:

dea, s prm repetns ab orgine pergam et vacet annls nostrrum audre labrum, ante diem claus componet Vesper Olymp. 375 Ns Troj antqu, s vestrs forte per aurs Trojae nmen iit, dversa per aequora vects forte su Libycs tempests appulit rs. Sum pius Aens, rapts qu ex hoste pents classe veh mcum, fm super aethera ntus. 380 taliam quaer patriam, et genus ab Jove summ. Bis dns Phrygium cnscend nvibus aequor, mtre de mnstrante viam data fta sectus; vix septem convulsae unds Eurque supersunt. Ipse igntus, egns, Libyae dserta peragr, 385 Eurp atque Asi pulsus.” Nec plra querentem passa Venus medi sc interfta dolre est:

Quisquis es, haud, crd, invsus caelestibus aurs vitls carpis, Tyriam qu advneris urbem. Perge modo atque hinc t rgnae ad lmina perfer. 390 Namque tib reducs socis classemque reltam nunti et in ttum verss Aquilnibus ctam, n frstr augurium vn docure parents. Aspice bis sns laetants agmine cycns, aetheri qus lpsa plag Jovis als apert 395 turbbat cael; nunc terrs ordine long aut capere aut capts jam dspectre videntur: ut reducs ill ludunt strdentibus ls et coet cnxre polum cantsque dedre, haud aliter puppsque tuae pbsque turum 400 aut portum tenet aut pln subit stia vl. Perge modo et, qu t dcit via, drige gressum.”

Dxit et vertns rose cervce refulsit, ambrosiaeque comae dvnum vertice odrem sprvre; peds vestis dflxit ad ms, 405 et vra incess patuit dea. Ille ubi mtrem agnvit tl fugientem est vce sectus: “Quid ntum totins, crdlis t quoque, falss lds imginibus? Cr dextrae jungere dextram nn datur ac vrs audre et reddere vcs?” 410 Tlibus incsat gressumque ad moenia tendit. At Venus obscr gradients are saepsit, et mult nebulae circum dea fdit amict, cernere n quis es neu quis contingere posset mlrve moram aut veniend poscere causs. 415 Ipsa Paphum sublmis abit sdsque revsit laeta sus, ubi templum ill, centumque Sabae tre calent rae sertsque recentibus hlant.

Corripure viam intere, qu smita mnstrat. Jamque ascendbant collem, qu plurimus urb 420 imminet adverssque aspectat dsuper arcs. Mrtur mlem Aenas, mglia quondam, mrtur ports strepitumque et strta virum. nstant ardents Tyri: pars dcere mrs mlrque arcem et manibus subvolvere saxa, 425 pars optre locum tect et concludere sulc; jra magistrtsque legunt snctumque sentum. Hc ports ali effodiunt; hc alta thetrs fundmenta locant ali, immansque columns rpibus excdunt, scaens decora alta futrs. 430 Qulis aps aestte nov per flrea rra exercet sub sle labor, cum gentis adults dcunt fts, aut cum lquentia mella stpant et dulc distendunt nectre cells, aut onera accipiunt venientum, aut agmine fact 435 ignvum fcs pecus praespibus arcent; fervet opus redolentque thym fraglantia mella. “ fortnt, qurum jam moenia surgunt!” Aens ait et fastgia suspicit urbis. nfert s saeptus nebul (mrbile dict) 440 per medis, miscetque virs neque cernitur ll.

Lcus in urbe fuit medi, laetissimus umbrae, qu prmum jactt unds et turbine Poen effdre loc signum, quod rgia Jn mnstrrat, caput cris equ; sc nam fore bell 445 gregiam et facilem vct per saecula gentem. Hc templum Jnn ingns Sidnia Dd condbat, dons opulentum et nmine divae, aerea cui gradibus surgbant limina nexaeque aere trabs, foribus card stridbat ans. 450 Hc prmum in lc nova rs oblta timrem lniit, hc prmum Aens sprre saltem ausus et adflcts melius cnfdere rbus. Namque sub ingent lstrat dum singula templ rgnam opperins, dum quae fortna sit urb 455 artificumque mans inter s operumque labrem mrtur, videt liacs ex ordine pugns bellaque jam fm ttum vulgta per orbem, Atrds Priamumque et saevum ambbus Achillem. Cnstitit et lacrimnsQuis jam locus,” inquit, “Acht, 460 quae regi in terrs nostr nn plna labris? n Priamus. Sunt hc etiam sua praemia laud; sunt lacrimae rrum et mentem mortlia tangunt. Solve mets; feret haec aliquam tib fma saltem.” Sc ait atque animum pictr pascit inn 465 multa gemns, largque mectat flmine vultum. Namque vidbat ut bellants Pergama circum hc fugerent Graj, premeret Trojna juvents; hc Phryges, instret curr cristtus Achills. Nec procul hinc Rhs nives tentria vls 470 agnscit lacrimns, prm quae prdita somn Tdds mult vastbat caede cruentus, ardentsque vertit equs in castra prius quam pbula gustssent Trojae Xanthumque bibissent. Parte ali fugins misss Trilus arms, 475 nflix puer atque impr congressus Achill, fertur equs currque haeret resupnus inn, lra tenns tamen; huic cervxque comaeque trahuntur per terram, et vers pulvis nscrbitur hast. Intere ad templum nn aequae Palladis ibant 480 crnibus liads passs peplumque ferbant suppliciter, trsts et tnsae pectora palms; dva sol fxs oculs versa tenbat. Ter circum liacs raptverat Hectora mrs exanimumque aur corpus vendbat Achills. 485 Tum vr ingentem gemitum dat pectore ab m, ut spolia, ut currs, utque ipsum corpus amc tendentemque mans Priamum cnspexit inerms. S quoque principibus permixtum agnvit Achvs, Esque acis et nigr Memnnis arma. 490 Dcit Amzonidum lnts agmina pelts Penthesila furns medisque in mlibus ardet, aurea subnectns exsertae cingula mammae belltrix, audetque virs concurrere virg.

Haec dum Dardani Aenae mranda videntur, 495 dum stupet obttque haeret dfixus in n, rgna ad templum, form pulcherrima Dd, incessit magn juvenum stpante caterv. Qulis in Eurtae rps aut per juga Cynth exercet Dna chors, quam mlle sectae 500 hinc atque hinc glomerantur Orades; illa pharetram fert umer gradinsque des superminet omns (Ltnae tacitum pertemptant gaudia pectus): tlis erat Dd, tlem s laeta ferbat per medis instns oper rgnsque futrs. 505 Tum foribus dvae, medi testdine templ, saepta arms solique alt subnixa resdit. Jra dabat lgsque virs, operumque labrem partibus aequbat justs aut sorte trahbat: cum subit Aens concurs accdere magn 510 Anthea Sergestumque videt fortemque Cloanthum Teucrrumque alis, ter qus aequore turb dispulerat penitusque alis vxerat rs. Obstipuit simul ipse, simul percussus Achts laetitique metque; avid conjungere dextrs 515 ardbant, sed rs anims incognita turbat. Dissimulant et nbe cav speculantur amict quae fortna virs, classem qu ltore linquant, quid veniant; cncts nam lct nvibus bant rants veniam et templum clmre petbant.

520 Postquam intrgress et cram data cpia fand, maximus lioneus placid sc pectore coepit: “ rgna, novam cui condere Juppiter urbem justitique dedit gents frnre superbs, Tros t miser, vents maria omnia vect, 525 rmus; prohib infands nvibus igns, parce pi gener et propius rs aspice nostrs. Nn ns aut ferr Libycs populre pents vnimus, aut rapts ad ltora vertere praeds; nn ea vs anim nec tanta superbia victs. 530 Est locus, Hesperiam Graj cognmine dcunt, terra antqua, potns arms atque bere glaebae; Oentr colure vir; nunc fma minrs taliam dxisse ducis d nmine gentem. Hic cursus fuit, 535 cum subit adsurgns flct nimbsus Orin in vada caeca tulit penitusque proccibus Austrs perque unds superante sal perque invia saxa dispulit; hc pauc vestrs adnvimus rs. Quod genus hoc hominum? quaeve hunc tam barbara mrem 540 permittit patria? Hospiti prohibmur harnae; bella cient prmque vetant cnsistere terr. S genus hmnum et mortlia temnitis arma, at sprte des memors fand atque nefand. Rx erat Aens nbs, qu jstior alter 545 nec piette fuit, nec bell major et arms. Quem s fta virum servant, s vscitur aur aetheri neque adhc crdlibus occubat umbrs, nn metus, offici nec t certsse prirem paeniteat: sunt et Siculs reginibus urbs 550 armaque Trojnque sanguine clrus Acests. Quasstam vents liceat subdcere classem et silvs aptre trabs et stringere rms, s datur taliam socis et rge recept tendere, ut taliam laet Latiumque petmus; 555 sn absmpta sals, et t, pater optime Teucrum, pontus habet Libyae nec sps jam restat Il, at freta Scaniae saltem sdsque parts, unde hc advect, rgemque petmus Acestn.” Tlibus lioneus; cnct simul re fremebant 560 Dardanidae.

Tum breviter Dd vultum dmissa proftur: “Solvite corde metum, Teucr, scldite crs. Rs dra et rgn novits m tlia cgunt mlr et lt fns custde tur. 565 Quis genus Aenadum, quis Trojae nesciat urbem, virttsque virsque aut tant incendia bell? Nn obtnsa ade gestmus pectora Poen, nec tam versus equs Tyri Sl jungit ab urbe. Seu vs Hesperiam magnam Sturniaque arva 570 sve Erycis fns rgemque optts Acestn, auxili tts dmittam opibusque juvb. Vultis et hs mcum pariter cnsdere rgns? Urbem quam statu, vestra est; subdcite nvs; Trs Tyriusque mih nll discrmine agtur. 575 Atque utinam rx ipse Not compulsus edem adforet Aens! equidem per ltora certs dmittam et Libyae lstrre extrma jubb, s quibus jectus silvs aut urbibus errat.”

Hs animum arrct dicts et fortis Achts 580 et pater Aens jamddum rumpere nbem ardbant. Prior Aenan compellat Achts: “Nte de, quae nunc anim sententia surgit? Omnia tta vids, classem socisque recepts. nus abest, medi in flct quem vdimus ips 585 summersum; dicts respondent ctera mtris.” Vix ea ftus erat cum circumfsa repente scindit s nbs et in aethera purgat apertum. Restitit Aens clrque in lce refulsit s umersque de similis; namque ipsa decram 590 caesariem nt genetrx lmenque juventae purpureum et laets oculs adflrat honrs: qule mans addunt ebor decus, aut ubi flv argentum Pariusve lapis circumdatur aur. Tum sc rgnam adloquitur cnctsque repente 595 imprvsus ait: “ Cram, quem quaeritis, adsum, Trius Aens, Libycs reptus ab unds. sla nfands Trojae miserta labrs, quae ns, reliquis Danaum, terraeque marisque omnibus exhausts jam csibus, omnium egns, 600 urbe, dom socis, grts persolvere digns nn opis est nostrae, Dd, nec quidquid ubque est gentis Dardaniae, magnum quae sparsa per orbem. D tib, s qua pis respectant nmina, s quid squam jstitiae est et mns sibi cnscia rct, 605 praemia digna ferant. Quae t tam laeta tulrunt saecula? Qu tant tlem genure parents? In freta dum fluvi current, dum montibus umbrae lstrbunt convexa, polus dum sdera pascet, semper hons nmenque tuum laudsque manbunt, 610 quae m cumque vocant terrae.“ Sc ftus amcum liona petit dextr laevque Serestum, post alis, fortemque Gyn fortemque Cloanthum.

Obstipuit prm aspect Sdnia Dd, cs deinde vir tant, et sc re locta est: 615 “Quis t, nte de, per tanta percula csus nsequitur? Quae vs immnibus applicat rs? Tne ille Aens quem Dardani Anchsae alma Venus Phrygi genuit Simontis ad undam? Atque equidem Teucrum memin Sdna venre 620 fnibus expulsum patris, nova rgna petentem auxili Bl; genitor tum Blus opmam vastbat Cyprum et victor dicine tenbat. Tempore jam ex ill csus mih cognitus urbis Trojnae nmenque tuum rgsque Pelasg. 625 Ipse hostis Teucrs nsign laude ferbat sque ortum antqu Teucrrum stirpe volbat. Qure agite, tcts, juvens, succdite nostrs. M quoque per mults similis fortna labrs jacttam hc dmum voluit cnsistere terr; 630 Nn ignra mal misers succurrere disc.” Sc memorat; simul Aenan in rgia dcit tcta, simul dvum templs indcit honrem. Nec minus intere socis ad ltora mittit vgint taurs, magnrum horrentia centum 635 terga suum, pingus centum cum mtribus agns, mnera laetitiamque di. At domus interior rgl splendida lux nstruitur, medisque parant convvia tcts: arte labrtae vests ostrque superb, 640 ingns argentum mnss, caeltaque in aur fortia facta patrum, seris longissima rrum per tot ducta virs antqu ab orgine gentis.

Aens (neque enim patrius cnsistere mentem passus amor) rapidum ad nvs praemittit Achtn, 645 Ascani ferat haec ipsumque ad moenia dcat; omnis in Ascani cr stat cra parentis. Mnera praetere liacs repta runs ferre jubet, pallam signs aurque rigentem et circumtextum croce velmen acanth, 650 ornts Argvae Helenae, qus illa Mycns, Pergama cum peteret inconcesssque hymenaes, extulerat, mtris Ldae mrbile dnum; praetere scptrum, line quod gesserat lim, maxima natrum Priam, collque monle 655 bctum, et duplicem gemms aurque cornam. Haec celerns iter ad nvs tendbat Achts.

At Cythera novs arts, nova pectore versat cnsilia, ut faciem mttus et ra Cupd pr dulc Ascani veniat, dnsque furentem 660 incendat rgnam atque ossibus implicet ignem. Quippe domum timet ambiguam Tyrisque bilingus; rit atrx Jn et sub noctem cra recursat. Erg hs ligerum dicts adftur Amrem: “Nte, meae vrs, mea magna potentia, slus 665 nte patris summ qu tla Typhoa temnis, ad t cnfugi et supplex tua nmina posc. Frter ut Aens pelag tuus omnia circum ltora jacttur odis Jnnis acerbae, nta tibi, et nostr doluist saepe dolre. 670 Nunc Phoenissa tenet Dd blandsque mortur vcibus, et vereor qu s Jnnia vertant hospitia: haud tant cessbit cardine rrum. Qucirc capere ante dols et cingere flamm rgnam meditor, n qu s nmine mtet, 675 sed magn Aenae mcum tenetur amre. Qu facere id posss nostram nunc accipe mentem: rgius acct cr genitris ad urbem Sdoniam puer re parat, mea maxima cra, dna ferns pelag et flamms restantia Trojae; 680 hunc eg sptum somn super alta Cythra aut super dalium sacrt sde recondam, n qu scre dols mediusve occurrere possit. T faciem illus noctem nn amplius nam falle dol et nts puer puer indue vults, 685 ut, cum t gremi accipiet laetissima Dd rgls inter mnss laticemque Lyaeum, cum dabit amplexs atque scula dulcia fget, occultum nsprs ignem fallsque venn.” Pret Amor dicts crae genetrcis, et ls 690 exuit et gress gaudns incdit Il. At Venus Ascani placidam per membra quitem inrigat, et ftum gremi dea tollit in alts daliae lcs, ubi mollis amracus illum flribus et dulc asprns complectitur umbr.

695 Jamque bat dict prns et dna Cupd rgia portbat Tyris duce laetus Acht. Cum venit, aulaes jam s rgna superbs aure composuit spond mediamque locvit, jam pater Aens et jam Trojna juvents 700 conveniunt, strtque super discumbitur ostr. Dant manibus famul lymphs Cereremque canistrs expediunt tnssque ferunt mantlia vills. Qunqugint intus famulae, quibus ordine longam cra penum struere et flamms adolre pents; 705 centum aliae totidemque pars aette ministr, qu dapibus mnss onerent et pcula pnant. Nec nn et Tyri per lmina laeta frequents convnre; tors juss discumbere picts. Mrantur dna Aenae, mrantur Ilum, 710 flagrantsque de vults simultaque verba, pallamque et pictum croce vlmen acanth. Praecipu nflx, pest dvta futrae, explr mentem nequit ardscitque tuend Phoenissa, et pariter puer dnsque movtur. 715 Ille ubi complex Aenae collque pependit et magnum fals implvit genitris amrem, rgnam petit. Haec oculs, haec pectore tt haeret et interdum gremi fovet nscia Dd nsdat quantus miserae deus. At memor ille 720 mtris Acdaliae paultim abolre Sychaeum incipit et vv temptat praevertere amre jam prdem resids anims dsutaque corda.

Postquam prma quis epuls mnsaeque remtae, crtrs magns statuunt et vna cornant. 725 Fit strepitus tcts vcemque per ampla voltant tria; dpendent lychn laqueribus aures incns et noctem flamms fnlia vincunt. Hc rgna gravem gemms aurque poposcit implvitque mer pateram, quam Blus et omns 730 Bl solit; tum facta silentia tcts: “Juppiter, hospitibus nam t dare jra loquuntur, hunc laetum Tyrisque diem Trojque profects esse vels, nostrsque hujus meminisse minrs. Adsit laetitiae Bacchus dator et bona Jn; 735 et vs coetum, Tyri, celebrte favents.” Dxit et in mnsam laticum lbvit honrem prmaque, lbt, summ tenus attigit re; tum Bitiae dedit increpitns; ille impiger hausit spmantem pateram et pln s prluit aur; 740 post ali procers. Cithar crntus Ips personat aurt, docuit quem maximus Atls. Hic canit errantem lnam slisque labrs, unde hominum genus et pecuds, unde imber et igns, Arctrum pluvisque Hyads geminsque Trins, 745 quid tantum cean properent s tingere sls hbern, vel quae tards mora noctibus obstet. Ingeminant plaus Tyri, Tresque sequuntur. Nec nn et vari noctem sermne trahbat nflix Dd longumque bibbat amrem, 750 multa super Priam rogitns, super Hectore multa; nunc quibus Aurrae vnisset flius arms, nunc quls Diomdis equ, nunc quantus Achills. “Imm age et prm dc, hospes, orgine nbs nsidisinquitDanaum cssque turum 755 errrsque tus; nam t jam septima portat omnibus errantem terrs et flctibus aests.”


Top