Aeneid, Book I

AT rgna grav jamddum saucia cr vulnus alit vns, et caec carpitur ign. Multa vir virts anim, multusque recursat gentis hons: haerent nfx pectore vults 5 verbaque, nec placidam membrs dat cra quitem. Postera Phoeb lstrbat lampade terrs, mentemque Aurra pol dmverat umbram, cum sc nanimam adloquitur male sna sorrem: “Anna soror, quae m suspnsam nsomnia terrent! 10 Quis novus hic nostrs successit sdibus hospes, quem ss re ferns, quam fort pectore et arms! Crd equidem, nec vna fids, genus esse derum. Dgeners anims timor arguit. Heu, quibus ille jacttus fts! Quae bella exhausta canbat! 15 S mihi nn anim fxum immtumque sedret, n cui m vincl vellem socire jugl, postquam prmus amor dceptam morte fefellit; s nn pertaesum thalam taedaeque fuisset, huic n forsan potu succumbere culpae. 20 Anna, fatbor enim, miser post fta Sychae conjugis et sparss frtern caede pents, slus hic nflexit snss, animumque labantem impulit. Agnsc veteris vestgia flammae. Sed mihi vel tells optem prius ma dehscat 25 vel pater omnipotns abigat m fulmine ad umbrs, pallents umbrs Ereb noctemque profundam, ante, pudor, quam t viol, aut tua jra resolv. Ille mes, prmus qu m sibi jnxit, amrs abstulit; ille habeat scum servetque sepulchr.” 30 Sc effta sinum lacrims implvit oborts.

Anna refert: “ lce magis dlcta sorr, slane perpetu maerns carpre juvent, nec dulcs nts, Veneris nec praemia nris? Id cinerem aut mns crdis crre sepults? 35 Est: aegram nll quondam flexre mart, nn Libyae, nn ante Tyr; dspectus Iarbs ductrsque ali, qus frica terra triumphs dves alit: placitne etiam pugnbis amr? Nec venit in mentem qurum cnsderis arvs? 40 Hinc Gaetlae urbs, genus nsuperbile bell, et Numidae nfrn cingunt et inhospita Syrtis; hinc dserta sit regi, ltque furents Barcae. Quid bella Tyr surgentia dcam germnque mins? 45 Ds equidem auspicibus reor et Jnne secund hunc cursum liacs vent tenuisse carns. Quam t urbem, soror, hanc cerns, quae surgere rgna conjugi tl! Teucrum comitantibus arms Pnica s quants attollet glria rbus! 50 T modo posce des veniam, sacrsque litts indulg hospiti, caussque innecte morand, dum pelag dsaevit hiems et aqusus Orin, quasstaeque rats, dum nn tractbile caelum.”

Hs dicts inpns animum inflammvit amre 55 spemque dedit dubiae ment, solvitque pudrem. Principi dlbra adeunt pcemque per rs exqurunt; mactant lcts d mre bidents lgiferae Cerer Phoebque patrque Lyae, Jnn ante omns, cui vincla juglia crae. 60 Ipsa tenns dextr pateram pulcherrima Dd candentis vaccae media inter cornua fundit, aut ante ra deum pingus spatitur ad rs, nstauratque diem dns, pecudumque reclss pectoribus inhins sprantia cnsulit exta. 65 Heu, vtum ignrae ments! Quid vta furentem, quid dlbra juvant? st molls flamma medulls intere et tacitum vvit sub pectore vulnus. ritur nflx Dd ttque vagtur urbe furns, qulis conject cerva sagitt, 70 quam procul incautam nemora inter Crsia fxit pstor agns tls lquitque voltile ferrum nescius: illa fug silvs saltsque peragrat Dictaes; haeret later ltlis harund. Nunc media Aenn scum per moenia dcit 75 Sdonisque ostentat ops urbemque partam, incipit effr medique in vce resistit; nunc eadem lbente di convvia quaerit, liacsque iterum dmns audre labrs exposcit pendetque iterum nrrantis ab re. 80 Post, ubi dgress, lmenque obscra vicissim lna premit sudentque cadentia sdera somns, sla dom maeret vacu strtsque relicts incubat. Illum absns absentem auditque videtque, aut gremi Ascanium, genitris imgine capta 85 dtinet, nfandum s fallere possit amrem. Nn coeptae adsurgunt turrs, nn arma juvents exercet, portsve aut prpugncula bell tta parant; pendent opera interrupta, minaeque mrrum ingents aequtaque mchina cael.

90 Quam simul ac tl persnsit peste tenr cra Jovis conjnx nec fmam obstre furr, tlibus adgreditur Venerem Sturnia dicts: “gregiam vr laudem et spolia ampla refertis tque puerque tuus (magnum et memorbile nmen), 95 na dol dvum s fmina victa durum est. Nec m ade fallit veritam t moenia nostra suspects habuisse doms Karthginis altae. Sed quis erit modus, aut qu nunc certmine tant? Qun potius pcem aeternam pactsque hymenaes 100 exercmus? Habs, tt quod mente petst: ardet amns Dd trxitque per ossa furrem. Commnem hunc erg populum paribusque regmus auspicis; liceat Phrygi servre mart dtlsque tuae Tyris permittere dextrae.”

105 Oll (snsit enim simult mente loctam, qu rgnum taliae Libycs verteret rs) sc contr est ingressa Venus: “Quis tlia dmns abnuat aut tcum mlit contendere bell? S modo quod memors factum fortna sequtur. 110 Sed fts incerta feror, s Juppiter nam esse velit Tyris urbem Trojque profects, miscrve probet populs, aut foedera jung. T conjnx, tibi fs animum temptre precand. Perge, sequar.” Tum sc excpit rgia Jn: 115 “Mcum erit iste labor. Nunc qu ratine, quod nstat cnfier possit, paucs (adverte) docb. Vntum Aens nque miserrima Dd in nemus re parant, ubi prms crstinus orts extulerit Ttn, radisque retxerit orbem. 120 Hs ego nigrantem commixt grandine nimbum, dum trepidant lae, saltsque indgine cingunt, dsuper nfundam, et tonitr caelum omne cib. Diffugient comits et nocte tegentur opc: spluncam Dd dux et Trojnus eandem 125 dvenient. Ader et, tua s mihi certa volunts, cnbi jungam stabil propriamque dicb. Hic hymenaeus erit.” Nn adversta petent adnuit, atque dols rsit Cythera reperts.

ceanum intere surgns Aurra relquit. 130 It ports jubare exort dlcta juvents, rtia rra, plagae, lt vnbula ferr, Masslque ruunt equits et odra canum vs. Rgnam thalam cnctantem ad lmina prm Poenrum exspectant, ostrque nsignis et aur 135 stat sonips ac frna ferx spmantia mandit. Tandem prgreditur magn stpante caterv Sdoniam pict chlamydem circumdata limb; cui pharetra ex aur, crns ndantur in aurum, aurea purpuream subnectit fbula vestem. 140 Nec nn et Phrygi comits et laetus Ilus incdunt. Ipse ante alis pulcherrimus omns nfert s socium Aens atque agmina jungit. Qulis ubi hbernam Lyciam Xanthque fluenta dserit ac Dlum mternam invsit Apoll 145 nstauratque chors, mixtque altria circum Crtesque Dryopesque fremunt pictque Agathyrs: ipse jugs Cynth graditur, mollque fluentem fronde premit crnem fingns atque implicat aur; tla sonant umers: haud ill sgnior bat 150 Aens, tantum gregi decus nitet re. Postquam alts ventum in monts atque invia lstra, ecce ferae sax djectae vertice caprae dcurrre jugs; ali d parte patents trnsmittunt curs camps atque agmina cerv 155 pulverulenta fug glomerant montsque relinquunt. At puer Ascanius medis in vallibus cr gaudet equ jamque hs curs, jam praeterit ills, spmantemque dar pecora inter inertia vts optat aprum, aut fulvum dscendere monte lenem.

160 Intere magn miscr murmure caelum incipit; nsequitur commixt grandine nimbus; et Tyri comits passim et Trojna juvents Dardaniusque neps Veneris dversa per agrs tcta met petire; ruunt d montibus amns. 165 Spluncam Dd dux et Trojnus eandem dveniunt. Prma et Tells et prnuba Jn dant signum; fulsre igns et cnscius aethr cnbis, summque ululrunt vertice nymphae. Ille dis prmus lt prmusque malrum 170 causa fuit; neque enim speci fmve movtur, nec jam frtvum Dd medittur amrem: conjugium vocat; hc praetexit nmine culpam.

Extempl Libyae magns it Fma per urbs, Fma, malum qu nn aliud vlcius llum: 175 mbilitte viget, vrsque adqurit eund, parva met prm, mox ss attollit in aurs ingrediturque sol et caput inter nbila condit. Illam Terra parns, r inrtt derum extrmam, ut perhibent, Coe Enceladque sorrem 180 prgenuit pedibus celerem et perncibus ls, mnstrum horrendum, ingns, cui quot sunt corpore plmae, tot vigils ocul subter (mrbile dict), tot linguae, totidem ra sonant, tot subrigit aurs. Nocte volat cael medi terraeque per umbram 185 strdns, nec dulc dclnat lmina somn; lce sedet custs aut summ culmine tct turribus aut alts, et magns territat urbs, tam fict prvque tenx quam nuntia vr. Haec tum multiplic populs sermne replbat 190 gaudns, et pariter facta atque nfecta canbat: vnisse Aenn, Trojn sanguine crtum, cui s pulchra vir digntur jungere Dd; nunc hiemem inter s lux, quam longa, fovre rgnrum immemors turpque cupdine capts. 195 Haec passim dea foeda virum diffundit in ra. Prtinus ad rgem curss dtorquet Iarbn incenditque animum dicts atque aggerat rs.

Hic Hammne satus rapt Garamantide Nymph templa Jov centum lts immnia rgns, 200 centum rs posuit, vigilemque sacrverat ignem, excubis dvum aeterns, pecudumque crure pingue solum et varis flrentia lmina serts. Isque mns anim et rmre accnsus amr dcitur ante rs media inter nmina dvum 205 multa Jovem manibus supplex rsse supns: “Juppiter omnipotns, cui nunc Maursia picts gns epult tors Lnaeum lbat honrem, aspicis haec? An t, genitor, cum flmina torqus nququam horrmus, caecque in nbibus igns 210 terrificant anims et innia murmura miscent? Fmina, quae nostrs errns in fnibus urbem exiguam preti posuit, cui ltus arandum cuique loc lgs dedimus, cnbia nostra reppulit ac domnum Aenn in rgna recpit. 215 Et nunc ille Paris cum smivir comitt, Maeoni mentum mitr crnemque madentem subnexus, rapto potitur: ns mnera templs quippe tus ferimus fmamque fovmus innem.”

Tlibus rantem dicts rsque tenentem 220 audiit Omnipotns, oculsque ad moenia torsit rgia et oblts fmae meliris amants. Tum sc Mercurium adloquitur ac tlia mandat: “Vde age, nte, voc Zephyrs et lbere penns, Dardaniumque ducem, Tyri Karthgine qu nunc 225 exspectat, ftsque dats nn respicit urbs, adloquere et celers dfer mea dicta per aurs. Nn illum nbs genetrx pulcherrima tlem prmsit Grajumque ide bis vindicat arms; sed fore qu gravidam imperis bellque frementem 230 taliam regeret, genus alt sanguine Teucr prderet, ac ttum sub lgs mitteret orbem. S nlla accendit tantrum glria rrum nec super ipse su mltur laude labrem, Ascanine pater Rmns invidet arcs? 235 Quid struit? Aut qu sp inimc in gente mortur nec prlem Ausoniam et Lvnia respicit arva? Nviget! Haec summa est; hic nostr nuntius est.”

Dxert. Ille patris magn prre parbat imperi; et prmum pedibus tlria nectit 240 aurea, quae sublmem ls sve aequora supr seu terram rapid pariter cum flmine portant. Tum virgam capit: hc anims ille vocat Orc pallents, alis sub Tartara trstia mittit, dat somns adimitque, et lmina morte resignat. 245 Ill frtus agit vents, et turbida trnat nbila. Jamque volns apicem et latera ardua cernit Atlantis dr, caelum qu vertice fulcit, Atlantis, cnctum adsidu cui nbibus trs pniferum caput et vent pulstur et imbr, 250 nix umers nfsa tegit; tum flmina ment praecipitant senis, et glaci riget horrida barba. Hc prmum paribus ntns Cyllnius ls cnstitit; hinc tt praeceps s corpore ad unds msit av similis, quae circum ltora, circum 255 piscss scopuls humilis volat aequora juxt. Haud aliter terrs inter caelumque volbat ltus harnsum Libyae, ventsque secbat mtern venins ab av Cyllnia prls. Ut prmum ltis tetigit mglia plants, 260 Aenn fundantem arcs ac tcta novantem conspicit. Atque ill stlltus iaspide fulv nsis erat, Tyrique ardbat mrice laena dmissa ex umers, dves quae mnera Dd fcerat, et tenu tls discrverat aur. 265 Continu invdit: “Tu nunc Karthginis altae fundmenta locs, pulchramque uxrius urbem exstruis? Heu, rgn rrumque oblte turum? Ipse deum tibi m clr dmittit Olymp rgntor, caelum ac terrs qu nmine torquet: 270 ipse haec ferre jubet celers mandta per aurs: Quid struis, aut qu sp Libycs teris tia terrs? S t nlla movet tantrum glria rrum, [nec super ipse tu mliris laude labrem,] Ascanium surgentem et sps hrdis Il 275 respice, cui rgnum taliae Rmnaque tells debtur.” Tl Cyllnius re loctus mortals vss medi sermne relquit, et procul in tenuem ex oculs vnuit auram.

At vr Aens aspect obmtuit mns, 280 arrctaeque horrre comae et vx faucibus haesit. Ardet abre fug dulcsque relinquere terrs, attonitus tant monit imperique derum. Heu quid agat? Qu nunc rgnam ambre furentem audeat adft? Quae prma exordia smat? 285 Atque animum nunc hc celerem, nunc dvidit illc in partsque rapit varis perque omnia versat. Haec alternant potior sententia vsa est: Mnsthea Sergestumque vocat fortemque Serestum, classem aptent tacit socisque ad ltora cgant, 290 arma parent et quae rbus sit causa novands dissimulent; ss intere, quand optima Dd nesciat et tants rump nn spret amrs, tempttrum adits et quae mollissima fand tempora, quis rbus dexter modus. cius omns 295 imperi laet prent ac jussa facessunt.

At rgna dols (quis fallere possit amantem?) praesnsit, mtsque excpit prma futrs, omnia tta timns. Eadem impia Fma furent dtulit armr classem cursumque parr. 300 Saevit inops anim ttamque incnsa per urbem bacchtur, qulis commtis excita sacrs Thyias, ubi audt stimulant trietrica Bacch orgia nocturnusque vocat clmre Cithaern. Tandem hs Aenn compellat vcibus ultr: 305 “Dissimulre etiam sprst, perfide, tantum posse nefs tacitusque me dcdere terr? Nec t noster amor, nec t data dextera quondam nec moritra tenet crdl fnere Dd? Qun etiam hbern mlris sdere classem 310 et medis propers Aquilnibus re per altum, crdlis? Quid, s nn arva alina domsque ignts peters, et Troja antqua manret, Troja per undsum petertur classibus aequor Mne fugis? Per ego hs lacrims dextramque tuam t 315 (quand aliud mihi jam miserae nihil ipsa relqu) per cnbia nostra, per incepts hymenaes, s bene quid d t meru, fuit aut tibi quicquam dulce meum, miserre doms lbentis et istam, r, s quis adhc precibus locus, exue mentem. 320 T propter Libycae gents Nomadumque tyrann dre, nfns Tyri; t propter eundem exstnctus pudor et, qu sl sdera adbam, fma prior. Cui m moribundam dseris,—hospes (hoc solum nmen quoniam d conjuge restat)? 325 Quid moror? An mea Pygmalin dum moenia frter dstruat aut captam dcat Gaetlus Iarbs? Saltem s qua mih d t suscepta fuisset ante fugam subols, s quis mihi parvulus aul lderet Aens, qu t tamen re referret, 330 nn equidem omnn capta ac dserta vidrer.”

Dxerat. Ille Jovis monits immta tenbat lmina, et obnixus cram sub corde prembat. Tandem pauca refert: “Ego t, quae plrima fand numerre vals, numquam, rgna, negb 335 prmeritam, nec m meminisse pigbit Elissae, dum memor ipse me, dum spritus hs regit arts. Pr r pauca loquar. Neque ego hanc abscondere frt sprv (n finge) fugam, nec conjugis umquam praetend taeds aut haec in foedera vn. 340 M s fta mes paterentur dcere vtam auspicis et sponte me compnere crs, urbem Trojnam prmum dulcsque merum reliquis colerem, Priam tcta alta manrent, et recidva man posuissem Pergama victs. 345 Sed nunc taliam magnam Grnus Apoll, taliam Lyciae jussre capessere sorts: hic amor, haec patria est. S t Karthginis arcs Phoenissam Libycaeque aspectus dtinet urbis, quae tandem, Ausoni Teucrs consdere terr, 350 invidia est? Et ns fs extera quaerere rgna. M patris Anchsae, quotins mentibus umbrs nox operit terrs, quotins astra ignea surgunt, admonet in somns et turbida terret img; m puer Ascanius capitisque iniria cr, 355 quem rgn Hesperiae fraud et ftlibus arvs. Nunc etiam interpres dvum, Jove missus ab ips (testor utrumque caput) celers mandta per aurs dtulit; ipse deum manifest in lmine vd intrantem mrs, vcemque hs auribus haus. 360 Dsine mque tus incendere tque querls: taliam nn sponte sequor.”

Tlia dcentem jamddum versa tutur hc illc volvns oculs ttumque pererrat lminibus tacits et sc accnsa proftur: 365 “Nec tibi dva parns generis nec Dardanus auctor, perfide, sed dris genuit t cautibus horrns Caucasus Hyrcanaeque admrunt bera tigrs. Nam quid dissimul aut quae m ad majra reserv? Num flt ingemuit nostr? Num lmina flexit? 370 Num lacrims victus dedit, aut misertus amantem est? Quae quibus anteferam? Jam jam nec maxima Jn, nec Sturnius haec oculs pater aspicit aequs. Nsquam tta fids. jectum ltore, egentem excp, et rgn dmns in parte locv. 375 missam classem, socis morte redx (heu furis incnsa feror!): nunc augur Apoll, nunc Lyciae sorts, nunc et Jove missus ab ips interpres dvum fert horrida jussa per aurs. Sclicet is supers labor est, ea cra quits 380 sollicitat. Neque t tene neque dicta refell: , sequere taliam vents, pete rgna per unds. Spr equidem medis, s quid pia nmina possunt, supplicia hausrum scopuls et nmine Dd saepe voctrum. Sequar trs ignibus absns 385 et, cum frigida mors anim sdxerit arts, omnibus umbra locs ader. Dabis, improbe, poens. Audiam et haec mns veniet mihi fma sub ms.” Hs medium dicts sermnem abrumpit, et aurs aegra fugit, sque ex oculs vertit et aufert, 390 linquns multa met cunctantem et multa parantem dcere. Suscipiunt famulae, conlpsaque membra marmore referunt thalam strtsque repnunt.

At pius Aens, quamquam lnre dolentem sland cupit et dicts vertere crs, 395 multa gemns magnque animum labefactus amre, jussa tamen dvum exsequitur classemque revsit. Tum vr Teucr incumbunt, et ltore celss dducunt tt nvs. Natat ncta carna, frondentsque ferunt rms et rbora silvs 400 nfabricta, fugae studi. Migrants cerns ttque ex urbe ruents. Ac velut ingentem formcae farris acervum cum populant hiemis memors tctque repnunt, it nigrum camps agmen praedamque per herbs 405 convectant calle angust: pars grandia trdunt obnixae frumenta umeris; pars agmina cogunt castgantque mors, opere omnis smita fervet. Quis tibi tum, Dd, cernent tlia snsus? qusve dabs gemits, cum ltora fervere lt 410 prspicers arce ex summ, ttumque vidrs miscer ante oculs tants clmribus aequor! Improbe Amor, quid nn mortlia pectora cgis! re iterum in lacrims, iterum temptre precand cgitur, et supplex anims submittere amr, 415 n quid inexpertum frstr moritra relinquat.

Anna, vids tt properr ltore circum: undique convnre; vocat jam carbasus aurs, puppibus et laet nautae imposure corns. Hunc ego s potu tantum sprre dolrem, 420 et perferre, soror, poter. Miserae hoc tamen num exsequere, Anna, mih; slam nam perfidus ille t colere, arcns etiam tibi crdere snss; sla vir molls adits et tempora nrs: , soror, atque hostem supplex adfre superbum: 425 nn ego cum Danas Trojnam exscindere gentem Aulide jurv, classemve ad Pergama ms, nec patris Anchsae ciners mnsve revell: cr mea dicta neget drs dmittere in aurs? Qu ruit? Extrmum hoc miserae det mnus amant: 430 exspectet facilemque fugam ventsque ferents. Nn jam conjugium antquum, quod prdidit, r, nec pulcr ut Lati careat rgnumque relinquat: tempus inne pet, requiem spatiumque furr, dum mea m victam doceat fortna dolre. 435 Extrmam hanc r veniam (miserre sorris), quam mihi cum dederit, cumultam morte remittam.”

Tlibus rbat, tlsque miserrima flts fertque refertque soror. Sed nlls ille movtur fltibus, aut vocs lls tractbilis audit; 440 fta obstant placidsque vir deus obstruit aurs. Ac velut anns validam cum rbore quercum Alpin Boreae nunc hinc nunc fltibus illinc rure inter s certant; it strdor, et altae cnsternunt terram concuss stpite fronds; 445 ipsa haeret scopuls et quantum vertice ad aurs aetheris, tantum rdce in Tartara tendit: haud secus adsidus hinc atque hinc vcibus hrs tunditur, et magn persentit pectore crs; mns immta manet, lacrimae volvuntur inns.

450 Tum vr nflx fts exterrita Dd mortem rat; taedet cael convexa tur. Qu magis inceptum peragat lcemque relinquat, vdit, tricrems cum dna impneret rs, (horrendum dict) latics nigrscere sacrs, 455 fsaque in obscnum s vertere vna crurem. Hoc vsum nll, nn ips effta sorr. Praetere fuit in tcts d marmore templum conjugis antqu, mr quod honre colbat, velleribus nives et fst fronde revnctum: 460 hinc exaudr vcs et verba vocantis vsa vir, nox cum terrs obscra tenret; slaque culminibus frl carmine bb saepe quer et longs in fltum dcere vces; multaque praetere vtum praedicta prirum 465 terribil monit horrificant. Agit ipse furentem in somns ferus Aens; semperque relinqu sla sib, semper longam incomitta vidtur re viam et Tyris dsert quaerere terr, Eumenidum velut dmns videt agmina Pentheus 470 et slem geminum et duplics s ostendere Thbs, aut Agamemnonius scaens agittus Orests armtam facibus mtrem et serpentibus trs cum fugit ultrcsque sedent in lmine Drae.

Erg ubi concpit furis victa dolre 475 dcrvitque mor, tempus scum ipsa modumque exigit, et maestam dicts adgressa sorrem cnsilium vult tegit ac spem fronte sernat: “Invn, germna, viam (grtre sorr) quae mihi reddat eum vel e m solvat amantem. 480 cean fnem juxt slemque cadentem ultimus Aethiopum locus est, ubi maxImus Atls axem umer torquet stlls ardentibus aptum: hinc mihi Masslae gentis mnstrta sacerds, Hesperidum templ custs, epulsque dracn 485 quae dabat, et sacrs servbat in arbore rms, spargns mida mella sopriferumque papver. Haec s carminibus prmittit solvere ments qus velit, ast alis drs immittere crs, sistere aquam fluvis et vertere sdera retr, 490 nocturnsque movet mns: mgre vidbis sub pedibus terram et dscendere montibus orns. Testor, cra, des et t, germna, tuumque dulce caput, magics invtam accingier arts. T scrta pyram tct interire sub aurs 495 rige, et arma vir thalam quae fxa relquit impius exuvisque omns lectumque juglem, qu peri, superimpns: abolre nefand cncta vir monumenta juvat mnstratque sacerds.” Haec effta silet, pallor simul occupat ra. 500 Nn tamen Anna novs praetexere fnera sacrs germnam crdit, nec tants mente furrs concipit aut gravira timet quam morte Sychae. Erg jussa parat.

At rgna, pyr penetrl in sde sub aurs 505 rct ingent taeds atque lice sect, intenditque locum serts, et fronde cornat fnere; super exuvis nsemque relictum effigiemque tor locat, haud ignra futr. Stant rae circum, et crns effsa sacerds 510 ter centum tonat re des, Erebumque Chaosque tergeminamque Hecatn, tria virginis ra Dinae. Sparserat et latics simults fontis Avern, falcibus et messae ad lnam quaeruntur ans pbents herbae nigr cum lacte venn; 515 quaeritur et nscentis equ de fronte revolsus et mtr praereptus amor. Ipsa mol manibusque pis altria juxt, num exta pedem vincls, in veste recnct, testtur moritra des et cnscia ft 520 sdera; tum, s quod nn aequ foedere amants crae nmen habet jstumque memorque, prectur.

Nox erat, et placidum carpbant fessa soprem corpora per terrs, silvaeque et saeva quirant aequora, cum medi volvuntur sdera lps, 525 cum tacet omnis ager, pecuds pictaeque volucrs, quaeque lacs lt liquids, quaeque aspera dms rra tenent, somn positae sub nocte silent. [Lnibant crs, et corda oblta labrum.] At nn nflx anim Phoenissa nec umquam 530 solvitur in somns oculsve aut pectore noctem accipit: ingeminant crae, rrsusque resurgns saevit amor, magnque rrum flctuat aest. Sc ade nsistit scumque ita corde voltat: “En, quid ag? Rrsusne procs inrsa prirs 535 experiar, Nomadumque petam cnbia supplex, qus ego sim totins jam ddignta marts? liacs igitur classs atque ultima Teucrum jussa sequar? Quiane auxili juvat ante levts et bene apud memors veteris stat grtia fct? 540 Quis m autem, fac velle, sinet ratibusve superbis invsam accipiet? Nescs hu, perdita, necdum Lomedontae sents perjria gentis? Quid tum? Sla fug nauts comitbor ovants? An Tyris omnque man stpta merum 545 nferar et, qus Sdoni vix urbe revell, rrsus agam pelag et vents dare vla jubb? Qun morere ut merita es, ferrque verte dolrem. T lacrims victa mes, t prma furentem hs, germna, mals oners atque objicis host. 550 Nn licuit thalam expertem sine crmine vtam dgere more ferae, tls nec tangere crs! Nn servta fids cineri prmissa Sychae.”

Tants illa su rumpbat pectore quests: Aens cels in pupp jam certus eund 555 carpbat somns, rbus jam rte parts. Huic s forma de volt redeuntis edem obtulit in somns rrsusque ita vsa monre est, omnia Mercuri similis, vcemque colremque et crns flvs et membra decra juventa: 560 “Nte de, potes hc sub cs dcere somns, nec quae t circum stent deinde percula, cerns, dmns, nec Zephyrs auds sprre secunds? Illa dols drumque nefs in pectore versat certa mor, varisque rrum concitat aests. 565 Nn fugis hinc praeceps, dum praecipitre potests? Jam mare turbr trabibus saevsque vidbis conlcre facs, jam fervere ltora flamms, s t hs attigerit terrs Aurra morantem. Heia age, rumpe mors. Varium et mtbile semper 570 fmina.” Sc ftus, noct s immiscuit trae.

Tum ver Aens, subits exterritus umbrs corripit somn corpus, socisque fatgat: praecipits: “Vigilte, vir, et cnsdite trnstrs; solvite vla cit. Deus aethere missus ab alt 575 fstnre fugam tortsque incdere fns ecce iterum nstimulat. Sequimur t, sncte derum, quisquis es, imperique iterum prmus ovants. Adss placidusque juvs, et sdera cael dextra fers.” Dxit, vgnque ripit nsem 580 fulmineum strictque ferit retincula ferr. dem omns simul ardor habet, rapiuntque ruuntque; ltora dserure, latet sub classibus aequor, adnix torquent spms et caerula verrunt.

Et jam prma nov spargbat lmine terrs 585 Tithn croceum linquns Aurra cuble. Rgna speculs ut prmum albscere lcem vdit, et aequts classem prcdere vls, ltoraque et vacus snsit sine rmige ports, terque quaterque man pectus percussa decrum, 590 flventesque abscissa coms, “Pr Iuppiter, bit hic,” aitet nostrs inlserit advena rgnis? Nn arma expedient, ttque ex urbe sequentur, dripientque rats ali nvlibus? te, ferte cit flamms, date tla, impellite rms! 595 Quid loquor? Aut ubi sum? Quae mentem insnia mtat? nflx Dd, nunc t facta impia tangunt? Tum decuit, cum scptra dabs. n dextra fidsque, quem scum patris ajunt portre pents, quem subiisse umers cnfectum aette parentem! 600 Nn potu abreptum dvellere corpus, et unds spargere? Nn socis, nn ipsum absmere ferr Ascanium patrisque epulandum pnere mnsis? Vrum anceps pugnae fuerat fortna:—Fuisset: quem metu moritra? Facs in castra tulissem 605 implssemque fors flamms ntumque patremque cum genere extnxem, mmet super ipsa dedissem. Sl, qu terrrum flamms opera omnia lstrs, tque hrum interpres crrum et cnscia Jn, nocturnsque Hecat trivis ululta per urbs, 610 et Drae ultrcs et d morientis Elissae, accipite haec, meritumque mals advertite nmen et nostrs audte precs. S tangere ports nfandum caput ac terrs adnre necesse est, et sc fata Jovis poscunt, hic terminus haeret: 615 at bell audcis popul vextus et arms, fnibus extorris, complex vulsus Il, auxilium implret videatque indigna surum fnera; nec, cum s sub lgs pcis inquae trdiderit, rgn aut optt lce frutur, 620 sed cadat ante diem medique inhumtus harn. Haec precor, hanc vcem extrmam cum sanguine fund. Tum vs, Tyri, stirpem et genus omne futrum exercte odis, cinerque haec mittite nostr mnera. Nllus amor populs nec foedera sunt. 625 Exorire aliquis nostrs ex ossibus ultor qu face Dardanis ferrque sequre colns, nunc, lim, qucumque dabunt se tempore vrs. Ltora ltoribus contrria, flctibus unds imprecor, arma arms: pugnent ipsque neptsque.”

630 Haec ait, et parts animum versbat in omns, invsam quaerns quam prmum abrumpere lcem. Tum breviter Barcn ntrcem adfta Sychae, namque suam patri antqu cinis ter habbat: “Annam cra mih ntrix, hc siste sorrem; 635 dc corpus properet fluvil spargere lymph, et pecuds scum et mnstrta picula dcat. Sc veniat, tque ipsa pi tege tempora vitt. Sacra Jov Stygi, quae rte incepta parv, perficere est animus fnemque impnere crs, 640 Dardanique rogum capitis permittere flammae.” Sc ait. Illa gradum studi celerbat anl. At trepida et coepts immnibus effera Dd, sanguineam volvns aciem, maculsque trements interfsa gens, et pallida morte futra, 645 interira doms inrumpit lmina et alts cnscendit furibunda grads nsemque recldit Dardanium, nn hs quaestum mnus in ss. Hc, postquam liacs vests ntumque cuble cnspexit, paulum lacrims et mente morta, 650 incubuitque tor, dxitque novissima verba: “Dulcs exuviae, dum fta deusque sinbant, accipite hanc animam mque hs exsolvite crs. Vx et quem dederat cursum fortna, perg, et nunc magna me sub terrs bit img. 655 Urbem praeclram statu, mea moenia vd; ulta virum poens inimc frtre recp; flx, heu nimium flx, s litora tantum numquam Dardaniae tetigissent nostra carnae!” Dxit, et, s impressa tor, “Morimur inultae, 660 sed morimurait. “Sc, sc juvat re sub umbrs: Hauriat hunc oculs ignem crdels ab alt Dardanus, et nostrae scum ferat mina mortis.” Dxerat, atque illam media inter tlia ferr conlpsam aspiciunt comits, nsemque crure 665 spmantem sparssque mans. It clmor ad alta tria; concussam bacchtur Fma per urbem. Lments gemitque et fmine ulult tcta fremunt, resonat magns plangribus aethr, nn aliter, quam s immisss ruat hostibus omnis 670 Karthg aut antqua Tyros, flammaeque furents culmina perque hominum volvantur perque derum. Audiit exanimis, trepidque exterrita curs unguibus ra soror foedns et pectora pugns per medis ruit, ac morientem nmine clmat: 675 “Hoc illud, germna, fuit? M fraude petbs? Hoc rogus iste mihi, hoc igns raeque parbant? Quid prmum dserta querar? Comitemne sorrem sprvist morins? Eadem m ad fta vocsss: dem ambs ferr dolor, atque eadem hra tulisset. 680 Hs etiam strx manibus, patrisque vocv vce des, sc t ut posit, crudlis abessem? Exstnxt t mque, soror, populumque patrsque Sdonis urbemque tuam. Date, volnera lymphs abluam et, extrmus s quis super hlitus errat, 685 re legam.” Sc fata, grads vserat alts, smianimemque sin germnam amplexa fovbat cum gemit atque trs siccbat veste crurs. Illa, gravs oculs cnta attollere rrsus dficit; nfxum strdit sub pectore vulnus. 690 Ter ss attollns cubitque adnixa levvit; ter revolta tor est oculsque errantibus alt quaesvit cael lcem ingemuitque repert.

Tum Jn omnipotns longum miserta dolrem difficilsque obits rim dmsit Olymp, 695 quae luctantem animam nexsque resolveret arts. Nam quia nec ft merit nec morte perbat, sed misera ante diem subitque accnsa furre, nndum ill flvum Prserpina vertice crnem abstulerat Stygique caput damnverat Orc. 700 Ergo ris croces per caelum rscida penns, mlle trahns varis advers sle colrs, dvolat, et supr caput adstitit: “Hunc ego Dt sacrum jussa fer tque ist corpore solv.” Sc ait et dextr crnem secat: omnis et n 705 dlpsus calor atque in vents vta recessit.


Top